Năm 2025, Quốc hội thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Đây không phải một bộ luật hình sự mới: Bộ luật Hình sự 2015 (đã sửa năm 2017, áp dụng từ 1/1/2018) vẫn là văn bản gốc, lần sửa năm 2025 chỉ thay, thêm hoặc bỏ một số điều. Điểm được nhắc nhiều nhất là việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội; ngoài ra lần sửa còn chạm tới một số điều khoản khác mà người đọc nên tra nguyên văn.
Bài này đi theo đúng câu hỏi "đổi gì so với trước": phần nào chắc chắn đã đổi, phần nào vẫn giữ, những người nào thực sự bị ảnh hưởng và cách đọc văn bản cho khỏi nhầm. Bài không bình luận vụ án cụ thể nào và không đánh giá đúng sai của chính sách. Thông tin tính tới thời điểm viết (tháng 11/2026); trước khi dùng cho một việc thật, bạn nên đối chiếu văn bản hợp nhất trên cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
Luật sửa đổi khác một bộ luật mới ở chỗ nào
Khi nghe "Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025", nhiều người nghĩ rằng có một bộ luật hình sự hoàn toàn mới thay cho bộ luật cũ. Thực tế không phải vậy. Văn bản năm 2025 là một luật sửa đổi, bổ sung: nó liệt kê từng điều, từng khoản của Bộ luật Hình sự 2015 cần thay chữ, thêm đoạn hoặc bãi bỏ. Phần không được nhắc tới vẫn giữ nguyên như trước.
Vì vậy muốn biết một điều luật đang áp dụng ra sao, bạn phải đọc văn bản gốc đặt cạnh các lần sửa, hoặc dùng văn bản hợp nhất. Bộ luật Hình sự 2015 đã qua lần sửa lớn năm 2017 trước khi có hiệu lực, và lần sửa năm 2025 là một tầng nữa chồng lên. Đọc một bản in cũ trong tủ sách gia đình, hay một trang mạng chưa cập nhật, rất dễ thấy những câu chữ không còn đúng.
Điểm thứ hai cần nắm là tên gọi trong tin tức thường bị rút gọn. Có nơi viết "Bộ luật Hình sự 2025", có nơi viết "luật hình sự mới". Cách gọi đúng nhất là "Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025". Khi trích một điều luật trong đơn từ hay trong trao đổi với cơ quan tố tụng, ghi đủ như vậy giúp tránh hiểu nhầm về phiên bản.
Cuối cùng, ngày có hiệu lực 1/7/2025 trùng với mốc sắp xếp bộ máy và tổ chức lại toà án. Sự trùng mốc này làm nhiều thay đổi về tổ chức bị gộp chung vào "luật hình sự mới". Thật ra việc toà nào xử, cơ quan nào điều tra là chuyện của luật tổ chức và luật tố tụng; còn hành vi nào là tội, hình phạt bao nhiêu mới là chuyện của Bộ luật Hình sự.
Phần đổi và phần giữ: bảng đối chiếu nhanh
Bảng dưới chỉ ghi những điểm đã chắc chắn ở mức nguyên tắc. Những ô ghi "đối chiếu" là chỗ bạn cần đọc nguyên văn vì nội dung chi tiết dài hoặc có nhiều trường hợp riêng.
| Nội dung | Trước 1/7/2025 | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|
| Văn bản gốc | Bộ luật Hình sự 2015, sửa năm 2017 | Vẫn là Bộ luật Hình sự 2015, có thêm lần sửa năm 2025 |
| Hình phạt tử hình | Có trong khung hình phạt của một số tội đặc biệt nghiêm trọng | Bị bỏ ở một số tội, trong đó có tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ và tội vận chuyển trái phép chất ma tuý; danh sách đầy đủ: đối chiếu |
| Người đã bị kết án tử hình về các tội vừa bỏ, chưa thi hành | Chờ thi hành theo bản án | Không thi hành nữa, chuyển thành tù chung thân theo quy định chuyển tiếp |
| Các nhóm người không bị áp dụng tử hình (người dưới 18 tuổi khi phạm tội, phụ nữ có thai hoặc nuôi con nhỏ, người đủ 75 tuổi) | Đã có từ Bộ luật Hình sự 2015 | Giữ nguyên |
| Nguyên tắc chung: tội phạm, lỗi, độ tuổi chịu trách nhiệm | Theo Bộ luật Hình sự 2015 | Về cơ bản giữ nguyên; một số điều được sửa: đối chiếu |
| Các điều về từng tội cụ thể ngoài nhóm bỏ tử hình | Theo bản 2015, sửa 2017 | Một số điều được sửa khung hình phạt hoặc câu chữ: đối chiếu từng điều |
Đọc bảng này, bạn sẽ thấy phần "giữ nguyên" lớn hơn nhiều so với phần "đổi". Đó là đặc điểm chung của luật sửa đổi: nó nhắm vào một số điểm, không viết lại toàn bộ. Cho nên đừng vì một tin "luật hình sự đã sửa" mà nghĩ mọi thứ mình biết về luật hình sự đều đã cũ.
Bỏ tử hình ở một số tội: nội dung đã chắc chắn
Điểm thay đổi rõ nhất là hình phạt tử hình không còn trong khung hình phạt của một số tội. Những tội được nhắc nhiều nhất trong các thông tin chính thức là tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ và tội vận chuyển trái phép chất ma tuý. Với các tội đã bỏ tử hình, hình phạt cao nhất trong khung nay là tù chung thân. Danh sách đầy đủ các tội trong đợt này bạn nên đọc ngay trong luật sửa đổi, vì liệt kê theo trí nhớ hay theo bài báo rất dễ sót hoặc thừa.
Bỏ tử hình không có nghĩa là bỏ tội. Các hành vi vẫn là tội phạm, vẫn có khung hình phạt rất nặng, vẫn có hình phạt bổ sung và biện pháp thu hồi tài sản theo quy định. Một số cách diễn đạt trên mạng kiểu "từ nay tham ô không còn bị xử nặng" là sai: điều đổi chỉ là mức cao nhất của khung, từ tử hình xuống tù chung thân.
Tử hình vẫn còn ở những tội khác mà luật giữ lại. Bộ luật Hình sự từ năm 2015 đã đi theo hướng thu hẹp dần số tội có hình phạt này, và lần sửa năm 2025 tiếp tục hướng đó. Những giới hạn về người không bị áp dụng tử hình, như người dưới 18 tuổi khi phạm tội, phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người đủ 75 tuổi trở lên, vẫn giữ nguyên.
Điểm cần hiểu cho đúng: thay đổi này nằm ở mức hình phạt, không làm thay đổi cách cơ quan tố tụng chứng minh tội phạm hay quyền bào chữa của người bị buộc tội. Những quyền đó do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định và vẫn áp dụng như trước.
Áp dụng cho việc xảy ra trước ngày 1/7/2025
Nguyên tắc chung. Bộ luật Hình sự áp dụng điều luật đang có hiệu lực tại thời điểm hành vi phạm tội được thực hiện. Tuy nhiên, điều luật mới có lợi cho người phạm tội, như bỏ một hình phạt hoặc quy định hình phạt nhẹ hơn, được áp dụng cả với hành vi xảy ra trước ngày luật mới có hiệu lực. Đây là nguyên tắc đã có từ Bộ luật Hình sự 2015, không phải sáng kiến riêng của lần sửa năm 2025.
Với người đang bị điều tra, truy tố, xét xử. Nếu hành vi bị xem xét thuộc tội đã bỏ tử hình, toà không còn có thể tuyên tử hình, kể cả khi hành vi xảy ra trước 1/7/2025. Mức cao nhất toà có thể cân nhắc là tù chung thân, trong khung của điều luật sau sửa đổi.
Với người đã bị kết án tử hình nhưng chưa thi hành. Theo quy định chuyển tiếp đi kèm lần sửa, người bị kết án tử hình về các tội vừa bỏ mà chưa bị thi hành án thì không thi hành nữa, hình phạt chuyển thành tù chung thân. Trình tự chuyển đổi do cơ quan có thẩm quyền thực hiện; gia đình không cần làm đơn mới chỉ để được hưởng nguyên tắc này, nhưng nên giữ liên lạc với luật sư hoặc người bào chữa để theo dõi.
Với điều luật mới nặng hơn. Ngược lại, nếu lần sửa làm một điều luật nặng hơn, ví dụ thêm một tình tiết định khung hay nâng mức phạt, thì phần nặng hơn đó không áp dụng cho hành vi xảy ra trước 1/7/2025. Người bị buộc tội được xét theo điều luật cũ ở phần đó.
Điều cần làm khi có người thân liên quan. Xác định chính xác ngày thực hiện hành vi, tội danh đang bị xem xét, và đối chiếu khung hình phạt trước và sau sửa đổi. Đây là việc chuyên môn; người bào chữa sẽ nêu nguyên tắc có lợi trong quá trình tố tụng nếu thấy áp dụng được.
Ai thực sự chịu tác động của lần sửa này
Lần sửa Bộ luật Hình sự năm 2025 được báo chí nhắc nhiều, nhưng nhóm người bị ảnh hưởng trực tiếp không rộng như nhiều người nghĩ. Có thể chia như sau:
- Người đang bị điều tra, truy tố, xét xử hoặc đã bị kết án về những tội có điều luật được sửa. Đây là nhóm chịu tác động trực tiếp, qua mức hình phạt có thể bị tuyên hoặc qua việc chuyển đổi hình phạt đã tuyên.
- Gia đình của những người trên. Họ cần hiểu đúng để không bị lừa bởi những người hứa "chạy án theo luật mới" hay đòi tiền để "làm hồ sơ chuyển án". Việc áp dụng nguyên tắc có lợi là trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, không phải dịch vụ mua bán.
- Luật sư, người bào chữa, cán bộ pháp chế. Họ phải cập nhật văn bản hợp nhất, rà lại các hồ sơ đang theo, đặc biệt các vụ có hành vi xảy ra trước 1/7/2025 nhưng xét xử sau mốc này.
- Doanh nghiệp và người làm nghề liên quan tới tài chính, đấu thầu, quản lý tài sản công. Không có nghĩa vụ mới phải thực hiện ngay, nhưng nên cập nhật tài liệu đào tạo nội bộ về phòng ngừa tham nhũng, hối lộ cho đúng văn bản hiện hành.
- Người dân nói chung. Về việc hằng ngày, gần như không có gì phải làm khác. Lợi ích của việc hiểu đúng nằm ở chỗ không bị dẫn dắt bởi những tin sai kiểu "luật mới nhẹ tay" hoặc "luật mới phạt cả những việc trước đây không phạt".
Nếu bạn không thuộc ba nhóm đầu, phần đáng giữ lại chỉ là hai ý: hành vi phạm tội không vì luật sửa mà thành hợp pháp, và mọi lời hứa "giảm án nhờ luật mới" đổi lấy tiền đều đáng nghi ngờ.
Đọc văn bản cho đúng: năm bước tự kiểm
Khi cần biết một tội cụ thể đã đổi gì, hoặc kiểm tra một thông tin trên mạng về luật hình sự sửa đổi, bạn có thể đi theo các bước sau.
- Xác định đúng điều luật gốc trong Bộ luật Hình sự 2015 quy định về tội đó, gồm số điều và tên tội.
- Tìm luật sửa đổi năm 2025 và xem điều luật đó có nằm trong danh sách được sửa, bổ sung hay bãi bỏ không. Nếu không có tên, điều luật vẫn giữ nguyên như bản đã sửa năm 2017.
- Nếu có, đọc nội dung sửa: thay toàn bộ điều, thay một khoản, hay chỉ thay vài chữ. Đặt cạnh bản cũ để thấy chênh lệch.
- Đọc điều khoản thi hành và các quy định chuyển tiếp đi kèm, vì đây là nơi nói việc áp dụng cho hành vi xảy ra trước ngày có hiệu lực.
- So với văn bản hợp nhất mới nhất trên cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, và ghi lại ngày bạn tra, vì luật có thể còn được sửa tiếp sau thời điểm viết bài này.
Các bước này nghe có vẻ lâu, nhưng mỗi lần chỉ mất vài phút khi đã quen. Nó giúp tránh tình huống phổ biến: chia sẻ một bảng "mức án mới" tự tổng hợp mà không có điều luật nào khớp.
Những hiểu lầm hay gặp và nên xử lý thế nào
Hiểu lầm thứ nhất: "Bộ luật Hình sự 2025 thay hoàn toàn bộ luật cũ". Như đã nói, đây là luật sửa đổi; bộ luật gốc vẫn là bộ luật năm 2015. Khi ai đó dẫn "Điều X Bộ luật Hình sự 2025", hãy hiểu rằng họ đang nói về Điều X của Bộ luật Hình sự 2015 sau các lần sửa.
Hiểu lầm thứ hai: "bỏ tử hình là được giảm án đồng loạt". Không có việc giảm án đồng loạt. Chỉ những người bị kết án tử hình về đúng những tội đã bỏ tử hình, và chưa bị thi hành, mới được chuyển sang tù chung thân. Các bản án khác giữ nguyên hiệu lực, việc giảm thời hạn chấp hành vẫn theo điều kiện riêng của luật.
Hiểu lầm thứ ba: "luật sửa đổi có thêm tội mới nên việc mình làm năm ngoái cũng bị xử". Nguyên tắc không áp dụng điều luật bất lợi cho hành vi xảy ra trước ngày có hiệu lực vẫn còn nguyên. Một hành vi chỉ có thể bị xử lý hình sự theo điều luật có hiệu lực lúc thực hiện, trừ khi luật mới có lợi hơn.
Hiểu lầm thứ tư: "đã có luật mới thì án đang xử phải tạm dừng chờ hướng dẫn". Luật có hiệu lực từ 1/7/2025 và được áp dụng ngay; văn bản hướng dẫn, nếu có, giúp thống nhất cách áp dụng chứ không làm luật ngưng có hiệu lực. Nếu người thân bạn đang trong một vụ án mà bạn thấy có điểm có thể được áp dụng có lợi, hãy trao đổi với người bào chữa thay vì tự gửi đơn theo mẫu trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 có hiệu lực từ ngày nào?
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự được Quốc hội thông qua năm 2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Văn bản gốc vẫn là Bộ luật Hình sự 2015, đã sửa năm 2017. Muốn đọc điều luật đang áp dụng, nên dùng văn bản hợp nhất mới nhất.
Những tội nào đã được bỏ hình phạt tử hình?
Các tội được nhắc nhiều nhất là tham ô tài sản, nhận hối lộ và vận chuyển trái phép chất ma tuý; ngoài ra còn một số tội khác. Danh sách đầy đủ nên đọc thẳng trong luật sửa đổi năm 2025, vì liệt kê theo tin tức rất dễ sót hoặc sai tên tội.
Người đã bị tuyên án tử hình trước 1/7/2025 về những tội đó thì sao?
Nếu chưa bị thi hành án, hình phạt tử hình không thi hành nữa mà chuyển thành tù chung thân theo quy định chuyển tiếp. Việc chuyển do cơ quan có thẩm quyền thực hiện; gia đình nên giữ liên lạc với người bào chữa để theo dõi, không cần trả tiền cho ai để làm thủ tục này.
Bỏ tử hình có làm những hành vi đó bớt bị xử lý không?
Không. Hành vi vẫn là tội phạm với khung hình phạt rất nặng, mức cao nhất nay là tù chung thân. Hình phạt bổ sung và việc thu hồi tài sản vẫn áp dụng theo luật. Thay đổi chỉ nằm ở bậc cao nhất của khung hình phạt.
Luật sửa đổi có áp dụng cho hành vi xảy ra trước ngày có hiệu lực không?
Phần có lợi cho người phạm tội, như bỏ một hình phạt hay giảm khung, được áp dụng cả cho hành vi xảy ra trước 1/7/2025. Phần bất lợi, như tăng nặng, chỉ áp dụng cho hành vi từ ngày có hiệu lực trở đi. Đây là nguyên tắc chung của Bộ luật Hình sự.
Tra văn bản Bộ luật Hình sự mới nhất ở đâu cho chắc?
Nên tra trên cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật hoặc công báo, tìm văn bản hợp nhất Bộ luật Hình sự mới nhất và luật sửa đổi năm 2025. Ghi lại ngày tra, vì luật có thể còn được sửa sau thời điểm bạn đọc bài này.