Luật Công nghiệp công nghệ số được Quốc hội thông qua năm 2025, là luật riêng đầu tiên cho ngành công nghiệp công nghệ số: phần cứng, phần mềm, nội dung số, dịch vụ công nghệ số, bán dẫn, cùng các quy định nền về trí tuệ nhân tạo và tài sản số. Trước đó, phần lớn chính sách cho ngành này nằm trong Luật Công nghệ thông tin 2006, văn bản ra đời khi điện thoại thông minh còn chưa phổ biến.
Ngày có hiệu lực của luật và các nhóm điều khoản có lộ trình riêng, bạn đối chiếu nguyên văn vì bài này không ghi để tránh nhầm. Bài tập trung vào điều doanh nghiệp phần mềm, đơn vị làm sản phẩm AI, người khởi nghiệp công nghệ cần biết: luật mới mở ra gì, đặt yêu cầu gì, và đâu là phần còn chờ văn bản hướng dẫn. Thông tin tính tới tháng 11/2026.
Vì sao cần một luật riêng thay vì sửa Luật Công nghệ thông tin
Luật Công nghệ thông tin 2006 được viết cho giai đoạn tin học hoá: khuyến khích ứng dụng máy tính, xây hạ tầng mạng, phát triển phần mềm gia công. Hai mươi năm sau, ngành đã khác: chip bán dẫn trở thành vấn đề chiến lược, trí tuệ nhân tạo đi vào sản phẩm đại chúng, tài sản số được mua bán hằng ngày mà chưa có địa vị pháp lý rõ.
Sửa từng điều của luật cũ không đủ để bao các mảng mới này. Nhà làm luật chọn cách ban hành một luật riêng cho công nghiệp công nghệ số, chuyển phần chính sách phát triển công nghiệp ra khỏi khung cũ, đồng thời đặt nền cho những lĩnh vực trước đây chưa có tên trong luật.
Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa là khi tìm hiểu ưu đãi, điều kiện hoạt động hay nghĩa vụ liên quan tới sản phẩm công nghệ số, bạn đọc luật mới trước, rồi mới tới các luật chuyên ngành liên quan như thuế, đầu tư, sở hữu trí tuệ, dữ liệu.
Những mảng luật mới gọi tên
Bảng tóm lược các mảng chính ở mức nguyên tắc. Tiêu chí, điều kiện và ưu đãi cụ thể do văn bản hướng dẫn quy định, bạn đối chiếu bản hiện hành.
| Mảng | Trước đây | Theo luật mới | Ai nên chú ý |
|---|---|---|---|
| Doanh nghiệp công nghệ số | Chính sách rải trong Luật Công nghệ thông tin và văn bản ưu đãi đầu tư | Có khung riêng về phát triển doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ công nghệ số | Doanh nghiệp phần mềm, phần cứng, nội dung số |
| Bán dẫn | Chủ yếu ở chính sách, chiến lược | Được gọi tên trong luật với chính sách riêng | Doanh nghiệp thiết kế, đóng gói, kiểm thử chip; cơ sở đào tạo |
| Trí tuệ nhân tạo | Chưa có quy định ở cấp luật | Có nguyên tắc phát triển, sử dụng và quản lý hệ thống AI | Đơn vị phát triển, cung cấp sản phẩm AI |
| Tài sản số | Chưa có địa vị pháp lý rõ | Có khái niệm tài sản số, phân biệt tài sản ảo và tài sản mã hoá | Người nắm giữ, sàn, đơn vị phát hành |
| Thử nghiệm có kiểm soát | Áp dụng lẻ tẻ theo từng lĩnh vực | Có cơ chế cho sản phẩm, dịch vụ công nghệ số mới | Khởi nghiệp có mô hình chưa có quy định |
Bảng không ghi mức ưu đãi thuế hay tiêu chí doanh nghiệp được hưởng, vì những con số đó nằm ở luật thuế và văn bản hướng dẫn, có thể đã được điều chỉnh. Khi lập kế hoạch kinh doanh dựa vào ưu đãi, bạn nên có xác nhận từ cơ quan thuế hoặc người làm tư vấn thuế.
Trí tuệ nhân tạo trong luật: đọc ở mức nào
Đây là khung nguyên tắc, không phải bộ luật AI đầy đủ. Luật đặt các nguyên tắc chung cho phát triển và sử dụng AI như lấy con người làm trung tâm, minh bạch, an toàn, có trách nhiệm giải trình, và cách quản lý hệ thống AI theo mức độ rủi ro. Quy định chi tiết nằm ở văn bản hướng dẫn và có thể ở văn bản chuyên ngành ban hành sau.
Người làm sản phẩm cần chú ý tính minh bạch. Xu hướng quản lý là người dùng phải biết khi họ đang tương tác với hệ thống AI hoặc xem nội dung do AI tạo ra. Nếu sản phẩm của bạn tạo hình ảnh, giọng nói, video, nên thiết kế sẵn cách đánh dấu và thông báo, thay vì chờ bị yêu cầu.
AI dùng dữ liệu cá nhân thì đọc thêm luật dữ liệu cá nhân. Huấn luyện mô hình bằng dữ liệu khách hàng, phân tích hành vi người dùng là xử lý dữ liệu cá nhân. Luật Công nghiệp công nghệ số không thay các nghĩa vụ về đồng ý, mục đích, bảo mật của pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Kiểm tra văn bản mới nhất. Mảng AI đang được hoàn thiện nhanh trên thế giới và ở Việt Nam. Trước khi ra quyết định sản phẩm, tra cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật xem có luật, nghị định mới chuyên về AI hay chưa, vì văn bản chuyên ngành mới hơn có thể đặt yêu cầu cụ thể hơn.
Tài sản số: luật mới thay đổi điều gì
Điểm được nhiều người quan tâm là luật đưa ra khái niệm tài sản số và phân biệt hai nhóm: tài sản ảo và tài sản mã hoá. Trước đây, câu hỏi "tiền mã hoá, vật phẩm trong ứng dụng có phải tài sản không" không có câu trả lời ở cấp luật, khiến tranh chấp và thừa kế loại tài sản này rất khó giải quyết.
Có khái niệm trong luật không có nghĩa mọi hoạt động liên quan tài sản số đều đã được phép tự do. Việc phát hành, mua bán, trao đổi qua sàn, cung cấp dịch vụ liên quan tài sản mã hoá được quản lý theo văn bản riêng, và thị trường có thể vận hành theo cơ chế thí điểm với điều kiện chặt. Luật cũng loại trừ một số thứ khỏi khái niệm tài sản mã hoá, chẳng hạn chứng khoán và tiền pháp định dưới dạng số, vì chúng đã có khung riêng.
Với người dân nắm giữ tài sản số, thay đổi thực tế là có cơ sở pháp lý tốt hơn để coi đó là tài sản khi có tranh chấp, chia tài sản, hay để lại thừa kế. Với doanh nghiệp định kinh doanh trong mảng này, việc đầu tiên là đọc văn bản quản lý chuyên biệt và điều kiện cấp phép, không chỉ dựa vào khái niệm trong luật khung.
Ví dụ giả định: một nhóm khởi nghiệp làm ứng dụng giọng nói
Một nhóm năm người ở thành phố Huế làm ứng dụng chuyển giọng nói thành văn bản cho các phòng khám nhỏ. Sản phẩm dùng mô hình AI tự tinh chỉnh, dữ liệu huấn luyện gồm các đoạn ghi âm do bác sĩ tình nguyện cung cấp. Khi đọc luật mới, họ nhận ra ba lớp quy định cùng chạm vào sản phẩm của mình.
Lớp thứ nhất là Luật Công nghiệp công nghệ số: sản phẩm là sản phẩm công nghệ số có dùng AI, nên cần tuân thủ nguyên tắc minh bạch và xem mình có thuộc diện được ưu đãi hay không. Lớp thứ hai là pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân: giọng nói là dữ liệu sinh trắc học, nội dung khám bệnh là dữ liệu sức khoẻ, đều thuộc nhóm nhạy cảm, nên việc xin đồng ý và bảo mật phải chặt. Lớp thứ ba là pháp luật chuyên ngành y tế về hồ sơ bệnh án.
Từ đó, nhóm viết lại thoả thuận với bác sĩ tình nguyện, tách dữ liệu huấn luyện khỏi dữ liệu vận hành, và thêm dòng thông báo trong ứng dụng rằng văn bản được tạo bởi hệ thống tự động, cần người dùng kiểm lại. Không lớp nào trong ba lớp tự nó đủ để trả lời câu hỏi "sản phẩm của mình có hợp pháp không".
Doanh nghiệp công nghệ nhỏ nên làm gì bây giờ
Luật mở nhiều cơ hội nhưng cũng đặt yêu cầu mới. Các bước dưới đây giúp bạn không bỏ lỡ ưu đãi và không bị động khi có yêu cầu tuân thủ.
- Xác định sản phẩm, dịch vụ của mình thuộc mảng nào trong luật: phần mềm, phần cứng, nội dung số, dịch vụ công nghệ số, AI, tài sản số.
- Tra văn bản hướng dẫn về tiêu chí doanh nghiệp công nghệ số và ưu đãi đi kèm; ghi lại điều kiện còn thiếu.
- Nếu sản phẩm dùng AI, lập một trang mô tả: mô hình lấy từ đâu, dữ liệu huấn luyện gồm gì, người dùng được báo thế nào, ai chịu trách nhiệm khi sai.
- Nếu mô hình kinh doanh chưa có quy định rõ, tìm hiểu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và điều kiện tham gia.
- Rà lại hợp đồng với khách hàng về sở hữu mã nguồn, dữ liệu, trách nhiệm khi hệ thống lỗi.
- Đặt lịch xem lại mỗi quý, vì văn bản hướng dẫn của luật này ra theo nhiều đợt.
Những gì luật không thay đổi
Luật Công nghiệp công nghệ số không thay các nghĩa vụ đăng ký doanh nghiệp, thuế, lao động, bảo hiểm của bạn. Một công ty phần mềm vẫn đăng ký theo Luật Doanh nghiệp, kê khai thuế theo pháp luật thuế, ký hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động như mọi doanh nghiệp khác.
Luật cũng không thay pháp luật sở hữu trí tuệ. Phần mềm vẫn được bảo hộ quyền tác giả, sáng chế liên quan chip vẫn đăng ký theo Luật Sở hữu trí tuệ. Vấn đề như ai sở hữu nội dung do AI tạo ra vẫn là câu hỏi cần đọc thêm pháp luật sở hữu trí tuệ và có thể còn tranh luận.
Cuối cùng, luật không tự cho phép những hoạt động mà luật chuyên ngành đang cấm hoặc đặt điều kiện, như cung cấp dịch vụ tài chính, viễn thông, quảng cáo. Một sản phẩm công nghệ số chạm vào các lĩnh vực đó vẫn phải đáp ứng điều kiện của lĩnh vực đó.
Câu hỏi thường gặp
Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 có hiệu lực từ khi nào?
Luật được thông qua năm 2025 và có lộ trình hiệu lực theo nhóm điều khoản. Để tránh nhầm, bạn nên tra ngày hiệu lực và điều khoản chuyển tiếp trực tiếp trong văn bản trên cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật trước khi áp dụng.
Luật này có thay thế Luật Công nghệ thông tin 2006 không?
Luật mới chuyển phần lớn chính sách về phát triển công nghiệp công nghệ số ra khỏi khung của Luật Công nghệ thông tin, nhưng không nhất thiết thay toàn bộ luật cũ. Phạm vi sửa đổi, bãi bỏ cụ thể nằm trong điều khoản thi hành của luật mới.
Tiền mã hoá có được coi là tài sản hợp pháp sau luật này không?
Luật đưa ra khái niệm tài sản số, gồm tài sản ảo và tài sản mã hoá, tạo cơ sở coi chúng là tài sản. Việc phát hành, mua bán, trao đổi và cung cấp dịch vụ liên quan vẫn chịu văn bản quản lý riêng, có thể ở dạng thí điểm với điều kiện chặt.
Sản phẩm dùng AI tạo ảnh có phải đánh dấu nội dung không?
Luật đặt nguyên tắc minh bạch với hệ thống AI, theo hướng người dùng cần biết nội dung do AI tạo ra. Yêu cầu cụ thể về cách đánh dấu nằm ở văn bản hướng dẫn hoặc văn bản chuyên ngành; doanh nghiệp nên thiết kế sẵn cơ chế thông báo và đánh dấu.
Khởi nghiệp công nghệ có tự động được ưu đãi theo luật mới không?
Không tự động. Ưu đãi gắn với tiêu chí và thủ tục do văn bản hướng dẫn và pháp luật thuế, đầu tư quy định. Doanh nghiệp cần tự kiểm tra mình đáp ứng tiêu chí nào và làm thủ tục tương ứng; nên xác nhận với cơ quan thuế trước khi tính vào kế hoạch tài chính.