Luật mới 2024–2026 với doanh nghiệp nhỏ: danh mục rà soát theo từng bộ phận

Giai đoạn 2024–2026, một doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ ít nhất chín văn bản lớn đã có hiệu lực: Luật Doanh nghiệp sửa đổi (1/7/2025), Nghị quyết 198/2025/QH15 về kinh tế tư nhân (17/5/2025), Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (1/7/2025), Luật Công đoàn 2024 (1/7/2025), Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 (1/7/2025), Luật Dữ liệu 2024 (1/7/2025), Luật Giao dịch điện tử 2023 (1/7/2024), Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (1/7/2024), Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 (1/7/2025).

Không ai đọc hết chín văn bản. Bài này chia việc theo người làm: chủ doanh nghiệp, kế toán, nhân sự, bán hàng, người phụ trách cơ sở. Mỗi mục chỉ nêu việc cần kiểm, không đi sâu nội dung từng luật vì các bài chuyên đề khác trên trang đã làm. Danh mục tính tới tháng 11/2026; luật tiếp tục được sửa, nên mỗi quý bạn nên tra lại cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật.

Lịch hiệu lực các văn bản trong danh mục

Bảng chỉ gồm văn bản đã thông qua và người viết chắc chắn về năm và ngày hiệu lực. Nội dung thay đổi chi tiết đọc ở văn bản gốc hoặc bài chuyên đề tương ứng.

Danh mục cố ý không gồm luật đất đai, giao thông và các luật chuyên ngành hẹp; doanh nghiệp thuộc những ngành đó cần bổ sung văn bản riêng của ngành mình.

Việc của chủ doanh nghiệp

Chủ doanh nghiệp không cần đọc chi tiết mọi luật, nhưng phải chốt được những việc chỉ mình quyết:

• Xác định chủ sở hữu hưởng lợi, giao người lập và giữ hồ sơ theo Luật Doanh nghiệp sửa đổi.
• Quyết định có dùng ưu đãi nào theo Nghị quyết 198/2025/QH15 không và giao kế toán kiểm điều kiện.
• Giao một người theo dõi văn bản mới, mỗi quý báo cáo một trang: văn bản nào mới có hiệu lực, chạm tới việc gì của công ty.
• Duyệt ngân sách cho những việc phát sinh: phần mềm kế toán, chữ ký số, thiết bị phòng cháy, tập huấn nhân viên.
• Chọn đầu mối làm việc với cơ quan nhà nước và mở sổ theo dõi các đoàn thanh tra, kiểm tra.
• Xác định khi nào cần người làm nghề: giao dịch vốn, tranh chấp lao động, khiếu nại lớn từ khách. Khi chưa rõ việc thuộc diện nào, hỏi luật sư trước khi ký hoặc trả lời.

Sáu việc trên mất khoảng một buổi họp nếu chuẩn bị trước danh sách. Cái khó không phải thời gian mà là giao đúng người và kiểm tra lại sau một quý.

Việc của kế toán

Thuế giá trị gia tăng theo luật mới. Từ 1/7/2025, Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 thay luật cũ. Kế toán rà lại danh mục hàng hoá, dịch vụ của công ty thuộc nhóm nào, điều kiện khấu trừ, hoàn thuế đã đổi ra sao, đối chiếu nghị định, thông tư hướng dẫn hiện hành. Thuế suất cụ thể không nêu ở đây.

Chứng từ điện tử. Luật Giao dịch điện tử 2023 thừa nhận rộng hơn giá trị của thông điệp dữ liệu, hợp đồng điện tử, chứng từ điện tử. Kế toán kiểm cách lưu trữ hoá đơn, hợp đồng điện tử có bảo đảm toàn vẹn, truy xuất được khi bị kiểm tra.

Ưu đãi và hồ sơ chứng minh. Nếu công ty định hưởng miễn thuế thu nhập doanh nghiệp dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập, kế toán lập hồ sơ chứng minh quy mô và ngày cấp giấy chứng nhận lần đầu ngay từ năm đầu.

Bảo hiểm và kinh phí công đoàn. Kế toán phối hợp nhân sự cập nhật cơ sở tính đóng bảo hiểm xã hội theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và nghĩa vụ kinh phí công đoàn theo Luật Công đoàn 2024, đối chiếu văn bản hướng dẫn về mức và cách nộp.

Việc của nhân sự

Nhân sự là bộ phận chịu nhiều thay đổi nhất từ giữa năm 2025. Trình tự rà gợi ý:

1. Lập danh sách toàn bộ người làm việc cho công ty theo mọi dạng hợp đồng; đối chiếu đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
2. Rà hợp đồng lao động mẫu, nội quy lao động: điều khoản nào chép luật cũ đã bị thay thì cập nhật.
3. Kiểm quan hệ với tổ chức công đoàn theo Luật Công đoàn 2024, nhất là ở doanh nghiệp chưa có công đoàn cơ sở.
4. Rà cách thu thập, lưu hồ sơ nhân viên: giấy tờ tuỳ thân, số tài khoản, thông tin sức khoẻ là dữ liệu cá nhân cần bảo vệ.
5. Tổ chức tập huấn phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo yêu cầu của luật mới với cơ sở của mình.
6. Cập nhật quy trình nghỉ việc, chốt sổ, xác nhận thời gian đóng bảo hiểm theo văn bản hướng dẫn hiện hành.

Việc của bán hàng và người phụ trách cơ sở

Bộ phận bán hàng rà theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023: thông tin người bán và giá trên mọi kênh, chính sách đổi trả công bố rõ, quy trình tiếp nhận khiếu nại, cách dừng gọi điện tiếp thị khi khách từ chối. Danh sách khách hàng phải có nguồn hợp pháp và được bảo vệ, đồng thời đối chiếu với quy định về dữ liệu theo Luật Dữ liệu 2024 và pháp luật về dữ liệu cá nhân.

Người phụ trách cơ sở (văn phòng, kho, xưởng, cửa hàng) rà theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024: cơ sở thuộc diện quản lý nào, hồ sơ đã đủ chưa, thiết bị còn hạn kiểm định không, lối thoát nạn có bị chắn hàng không. Đây là phần có hậu quả về người, không chỉ về tiền phạt, nên làm trước những việc khác nếu thiếu thời gian.

Ví dụ giả định: một công ty phân phối đồ gia dụng ở Đà Nẵng có kho chứa thùng carton, một đội gọi điện chăm sóc khách và một trang bán hàng. Ba việc ưu tiên trong tháng đầu là lối thoát nạn trong kho, danh sách số điện thoại và nguồn gốc của nó, và trang chính sách đổi trả.

Mỗi việc nên có người nhận, hạn hoàn thành và bằng chứng đã làm: biên bản kiểm tra lối thoát nạn có chữ ký, văn bản ghi nguồn gốc danh sách khách hàng, ảnh chụp trang chính sách đã cập nhật. Bằng chứng là thứ phân biệt "đã làm" với "nghĩ là đã làm" khi có đoàn kiểm tra hoặc khi khách khiếu nại.

Giữ danh mục sống: nhịp kiểm mỗi quý

Một danh mục chỉ có ích khi được cập nhật. Cách đơn giản: mỗi quý, người được giao theo dõi văn bản mở cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật, lọc các luật, nghị quyết, nghị định có hiệu lực trong quý tới; với mỗi văn bản, trả lời ba câu: chạm tới bộ phận nào, phải làm gì, hạn chót khi nào. Kết quả ghi thêm dòng vào bảng lịch hiệu lực ở trên.

Khi đọc tin về luật mới, kiểm ba điều trước khi đưa vào danh mục: văn bản đã thông qua chưa (không phải dự thảo), ngày hiệu lực là ngày nào, có văn bản hướng dẫn chưa. Một nghĩa vụ chưa có hướng dẫn thì ghi vào cột theo dõi, chưa vội đổi quy trình.

Thông tin trong bài tính tới thời điểm viết. Danh mục không thay cho tư vấn pháp lý; với doanh nghiệp có ngành nghề đặc thù hoặc đang có tranh chấp, nên có người làm nghề rà riêng.

Thiếu người thì làm gì trước

Doanh nghiệp nhỏ hiếm khi đủ người làm cùng lúc mọi mục. Thứ tự gợi ý dựa trên hậu quả nếu bỏ sót, không dựa trên mức phạt:

• An toàn con người trước. Phòng cháy, chữa cháy và lối thoát nạn ở cơ sở; hậu quả của sai sót không đền bù được bằng tiền.
• Quyền lợi người lao động thứ hai. Bảo hiểm xã hội đúng đối tượng, hợp đồng lao động cập nhật; sai sót kéo dài tích luỹ thành khoản truy đóng lớn và tranh chấp.
• Thuế và chứng từ thứ ba. Thuế giá trị gia tăng theo luật mới, hoá đơn, chứng từ điện tử; sai sót được phát hiện khi quyết toán hoặc kiểm tra, kèm tiền chậm nộp.
• Dữ liệu khách hàng và nhân viên thứ tư. Nguồn gốc danh sách, quyền truy cập, cách lưu; một vụ lộ dữ liệu ảnh hưởng uy tín lâu dài.
• Hồ sơ doanh nghiệp cuối cùng. Chủ sở hữu hưởng lợi, điều lệ; bổ sung được ở lần thay đổi đăng ký kế tiếp nếu chuẩn bị sẵn.

Thứ tự này là gợi ý biên tập, có thể khác theo ngành. Doanh nghiệp thực phẩm, hoá chất, vận tải nên đưa yêu cầu chuyên ngành của mình lên đầu.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp siêu nhỏ có phải làm hết danh mục này không?

Phần lớn nghĩa vụ áp dụng không phân biệt quy mô, nhưng mức độ công việc khác nhau. Doanh nghiệp ba, bốn người có thể gộp vai trò, làm trong một buổi. Điều quan trọng là có người chịu trách nhiệm từng mục và kiểm lại định kỳ.

Vì sao nhiều luật có hiệu lực cùng ngày 1/7/2025?

Luật thường được thông qua ở kỳ họp cuối năm và có hiệu lực từ 1/1 hoặc 1/7 của năm sau để có thời gian ban hành văn bản hướng dẫn. Năm 2025 trùng thêm mốc vận hành chính quyền địa phương hai cấp, nên nhiều thay đổi dồn vào một thời điểm.

Luật có hiệu lực rồi mà chưa có nghị định hướng dẫn thì doanh nghiệp làm gì?

Thực hiện những điều luật quy định đủ rõ để áp dụng trực tiếp, theo dõi văn bản hướng dẫn cho phần còn lại, và lưu lại căn cứ đã áp dụng. Khi không chắc, hỏi cơ quan quản lý chuyên ngành bằng văn bản để có câu trả lời làm căn cứ.

Danh mục này có gồm luật đất đai và giao thông không?

Không. Bài tập trung vào văn bản chạm tới hầu hết doanh nghiệp nhỏ. Doanh nghiệp có đất, có đội xe, hoạt động trong ngành có điều kiện cần bổ sung văn bản riêng của lĩnh vực mình vào danh mục.

Làm sao kiểm một luật còn hiệu lực hay đã được sửa?

Tra cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, xem tình trạng hiệu lực và danh sách văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan. Ưu tiên văn bản hợp nhất; tránh dựa vào bản chép lại trên các trang chia sẻ.

Ai nên giữ danh mục rà soát trong doanh nghiệp nhỏ?

Thường là kế toán trưởng, người phụ trách hành chính hoặc thư ký công ty, người có thói quen làm việc với giấy tờ và cơ quan nhà nước. Chủ doanh nghiệp vẫn phải duyệt và nhận báo cáo định kỳ.