Năm 2025, Quốc hội không ban hành Hiến pháp mới mà thông qua nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013, ngày 16/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Phần sửa người dân cảm nhận rõ nhất nằm ở chương về chính quyền địa phương: Hiến pháp không còn liệt kê ba cấp tỉnh, huyện, xã như trước, mà quy định đơn vị hành chính gồm cấp tỉnh và đơn vị hành chính dưới tỉnh do luật định. Cùng ngày có hiệu lực, các huyện, quận, thị xã cũ trên cả nước kết thúc hoạt động.
Bài này đi qua từng điểm: văn bản sửa đổi là gì, câu chữ về đơn vị hành chính đổi ra sao, chính quyền địa phương được hiểu thế nào sau khi sửa, những nội dung khác cũng được sửa trong cùng đợt, và cuối cùng là ai chịu ảnh hưởng trực tiếp. Bài trình bày trung lập, chỉ nêu điểm đã rõ; thông tin tính tới thời điểm viết, muốn dẫn chính xác câu chữ thì bạn tra văn bản gốc trên cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
Hiến pháp sửa đổi 2025 là văn bản gì, có hiệu lực từ khi nào
Hiến pháp năm 2013 có hiệu lực từ ngày 1/1/2014 và đến nay vẫn là Hiến pháp hiện hành. Năm 2025, Quốc hội khoá XV thông qua một nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp này vào ngày 16/6/2025. Văn bản sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Vì vậy, khi ai đó nói "Hiến pháp 2025", cách gọi chính xác hơn là "Hiến pháp năm 2013, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025". Khi trích dẫn trong đơn từ, hợp đồng hay bài viết, bạn nên dùng cách gọi này để người đọc không tưởng có một bản Hiến pháp hoàn toàn mới.
Hình thức sửa bằng nghị quyết có ý nghĩa thực tế: phần lớn các chương của Hiến pháp 2013 giữ nguyên, chỉ một số điều được viết lại hoặc bổ sung. Trước khi thông qua, dự thảo sửa đổi đã được đưa ra lấy ý kiến nhân dân, các cơ quan, tổ chức. Đây là trình tự riêng cho việc sửa Hiến pháp, khác với một đạo luật thông thường, và đòi hỏi tỷ lệ biểu quyết cao hơn tại Quốc hội.
Điểm cần nhớ thứ hai là ngày hiệu lực trùng với ngày chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành: 1/7/2025. Nhiều luật về tổ chức bộ máy được thông qua cùng kỳ họp và cũng lấy mốc này, nên trong các văn bản, thông báo của cơ quan nhà nước, bạn sẽ gặp ngày 1/7/2025 lặp đi lặp lại. Đó không phải sự trùng hợp mà là cách sắp xếp có chủ ý để Hiến pháp, luật tổ chức và các nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cùng bắt đầu một lúc, tránh khoảng trống về thẩm quyền.
Điểm đổi lớn nhất: đơn vị hành chính không còn ghi cấp huyện
So sánh dưới đây mô tả nội dung theo nghĩa, không chép nguyên văn câu chữ. Muốn trích dẫn, bạn đối chiếu văn bản gốc.
| Nội dung | Hiến pháp 2013 trước khi sửa | Sau khi sửa (hiệu lực 1/7/2025) |
|---|---|---|
| Cách chia đơn vị hành chính | Liệt kê ba tầng: tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; xã, phường, thị trấn | Gồm tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các đơn vị hành chính dưới tỉnh do luật định |
| Tầng ở giữa | Có tầng huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh | Không còn tầng này; các đơn vị cấp huyện cũ kết thúc hoạt động từ 1/7/2025 |
| Đơn vị dưới tỉnh cụ thể là gì | Ghi thẳng trong Hiến pháp | Giao cho luật quy định; Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 xác định là xã, phường, đặc khu |
| Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt | Có nhắc đến, do Quốc hội thành lập | Vẫn giữ khả năng thành lập theo luật |
| Chính quyền địa phương | Tổ chức ở các đơn vị hành chính, gồm hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân, phù hợp nông thôn, đô thị, hải đảo | Cấp chính quyền địa phương gồm hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân, tổ chức ở các đơn vị hành chính theo luật định |
Cách viết "do luật định" là thay đổi kỹ thuật quan trọng. Thay vì cố định số tầng và tên gọi ngay trong Hiến pháp, văn bản sửa đổi để luật quy định cụ thể. Nhờ đó, khi cần điều chỉnh tên gọi hay loại đơn vị dưới tỉnh, Quốc hội sửa luật chứ không phải sửa Hiến pháp. Với người đọc, hệ quả là muốn biết xã, phường, đặc khu được tổ chức thế nào thì phải đọc Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, không thể chỉ đọc Hiến pháp.
Chính quyền địa phương được hiểu thế nào sau khi sửa
Sau sửa đổi, chính quyền địa phương ở mỗi đơn vị hành chính vẫn gồm hai thiết chế quen thuộc: hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do cử tri bầu ra, và uỷ ban nhân dân là cơ quan chấp hành của hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. Điều thay đổi là số tầng: thay vì ba tầng chính quyền, nay còn tầng tỉnh và tầng xã. Cấp tỉnh có 34 tỉnh, thành phố; cấp xã gồm xã, phường và đặc khu.
Hiến pháp sửa đổi cũng đặt nền cho việc phân định thẩm quyền giữa trung ương và địa phương, giữa tỉnh và xã. Nguyên tắc chung là việc gì địa phương làm tốt hơn thì giao cho địa phương, kèm nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Ở tầng Hiến pháp, nguyên tắc chỉ được nêu khái quát; nội dung phân quyền, phân cấp cụ thể nằm trong luật và các nghị định phân cấp của Chính phủ.
Một chi tiết người dân hay hỏi: thôn, tổ dân phố có thành "cấp" mới không. Câu trả lời là không. Thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải đơn vị hành chính, không có hội đồng nhân dân hay uỷ ban nhân dân riêng. Việc thôn, tổ dân phố được sắp xếp lại ở nhiều nơi là chuyện tổ chức cơ sở, không làm thay đổi cấu trúc hai cấp chính quyền mà Hiến pháp sửa đổi đặt ra.
Những nội dung khác cũng được sửa trong cùng đợt
Ngoài chương về chính quyền địa phương, nghị quyết sửa đổi còn chạm tới một số điều khác. Phần này chỉ liệt kê nhóm nội dung ở mức đã rõ, không bình luận.
- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội: một số điều được sửa theo hướng sắp xếp các đoàn thể vào hệ thống Mặt trận. Với người dân, điểm này chủ yếu thể hiện qua tên gọi, đầu mối liên hệ của các hội, đoàn thể ở địa phương.
- Các điều từng nhắc tới tầng huyện cũ được rà lại cho khớp với mô hình hai cấp, để không còn chỗ nào trong Hiến pháp mặc định tồn tại tầng huyện.
- Điều khoản thi hành: xác định ngày hiệu lực 1/7/2025, việc các đơn vị hành chính cấp huyện cũ kết thúc hoạt động, và cách xử lý nhiệm kỳ của hội đồng nhân dân, uỷ ban nhân dân ở các đơn vị hình thành sau sắp xếp.
- Những gì không đổi: các chương về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân không phải trọng tâm của đợt sửa này. Nếu bạn đọc thấy tin "Hiến pháp mới thay đổi quyền công dân", hãy kiểm lại nguồn.
Nếu cần trích chính xác điều nào đã được sửa, cách an toàn nhất là mở văn bản hợp nhất Hiến pháp do cơ quan có thẩm quyền công bố, đối chiếu với nghị quyết sửa đổi, thay vì dựa vào bản tóm tắt trên mạng xã hội.
Ai chịu ảnh hưởng và ảnh hưởng tới đâu
Người dân. Ảnh hưởng thấy ngay là không còn uỷ ban nhân dân huyện để đến làm việc; việc trước đây ở huyện nay được giao về xã hoặc lên tỉnh theo các luật, nghị định đi kèm. Giấy tờ đã cấp không mất giá trị chỉ vì Hiến pháp được sửa; chuyện giấy tờ cũ được trình bày ở các bài về chuyển tiếp, ở đây chỉ nhắc để bạn yên tâm.
Hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Địa chỉ trên giấy tờ có thể đổi tên xã, tỉnh, nơi tiếp nhận một số thủ tục cũng đổi. Hiến pháp không đặt ra nghĩa vụ mới trực tiếp cho doanh nghiệp, nhưng các luật được sửa theo Hiến pháp thì có.
Cán bộ, công chức ở địa phương. Đây là nhóm chịu tác động lớn nhất: bộ máy cấp huyện cũ chấm dứt, nhân sự được bố trí về tỉnh, về xã hoặc giải quyết chế độ theo chính sách riêng.
Người làm nghề pháp lý, kế toán, nhân sự. Phải cập nhật cách gọi cơ quan, cách ghi căn cứ pháp lý. Một hợp đồng mẫu hay quy trình nội bộ còn viết tên uỷ ban huyện như cơ quan đang hoạt động là dấu hiệu tài liệu chưa được rà lại sau 1/7/2025.
Người đang học, ôn thi về pháp luật. Giáo trình, đề cương soạn trước năm 2025 mô tả ba cấp chính quyền đã lỗi thời ở phần tổ chức bộ máy. Khi ôn, bạn nên đánh dấu những trang nói về tầng huyện cũ và thay bằng mô hình hai cấp.
Hiến pháp đi trước, luật và nghị quyết đi sau: chuỗi văn bản đi kèm
Hiến pháp chỉ đặt khung. Để mô hình hai cấp chạy được, cần cả một chuỗi văn bản. Thứ tự dưới đây giúp bạn biết muốn hiểu một việc cụ thể thì đọc tới tầng nào.
- Hiến pháp năm 2013 đã sửa đổi năm 2025: nói có hai cấp chính quyền, đơn vị dưới tỉnh do luật định, tầng huyện cũ kết thúc hoạt động.
- Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025: nói cấp xã gồm xã, phường, đặc khu; hội đồng nhân dân, uỷ ban nhân dân mỗi cấp làm gì; phân quyền, phân cấp ra sao.
- Nghị quyết của Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025: quyết định danh sách 34 tỉnh, thành phố.
- Các nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp cấp xã: mỗi tỉnh một nghị quyết, quyết định xã, phường nào nhập vào đâu, tên mới là gì.
- Nghị định của Chính phủ về phân quyền, phân cấp và tổ chức cơ quan chuyên môn: quyết định việc cụ thể nào chuyển về xã, việc nào lên tỉnh.
- Văn bản của tỉnh: quy định chi tiết trong phạm vi được giao, ví dụ nơi tiếp nhận hồ sơ, quy chế phối hợp.
Khi gặp một câu hỏi thực tế, ví dụ "việc này giờ ai ký", bạn đi ngược chuỗi này: tìm nghị định phân cấp của lĩnh vực đó trước, rồi mới lên luật. Hiến pháp gần như không bao giờ trả lời thẳng câu hỏi thủ tục.
Đọc tin về Hiến pháp sửa đổi sao cho khỏi nhầm
Đợt sửa Hiến pháp năm 2025 được đưa tin dày đặc, kèm không ít thông tin sai lệch. Vài cách nhận diện:
- Tin nói "Hiến pháp mới năm 2025 thay Hiến pháp 2013" là cách nói không chính xác. Hiến pháp 2013 vẫn còn, chỉ được sửa một số điều.
- Tin dẫn nội dung dự thảo trong giai đoạn lấy ý kiến có thể khác bản cuối cùng. Bản có giá trị là nghị quyết đã được Quốc hội biểu quyết thông qua ngày 16/6/2025.
- Tin nói "từ nay không còn xã, chỉ còn phường" là sai. Cấp xã gồm cả xã, phường và đặc khu; tên loại đơn vị tuỳ đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo.
- Tin nói "thôn, tổ dân phố thành cấp chính quyền thứ ba" là sai. Thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản, không phải cấp hành chính.
- Bài phân tích, bình luận về lý do chính trị của việc sửa đổi không phải là văn bản pháp luật. Với việc thực tế, bạn chỉ cần biết câu chữ đã thông qua và ngày hiệu lực.
Thói quen tốt là mỗi khi đọc tin về luật mới, tự hỏi ba câu: văn bản đã được thông qua chưa, tên chính xác là gì, có hiệu lực từ ngày nào. Thiếu một trong ba thì chưa nên làm theo.
Câu hỏi thường gặp
Năm 2025 có ban hành Hiến pháp mới không?
Không. Quốc hội thông qua nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 vào ngày 16/6/2025. Hiến pháp 2013 vẫn là Hiến pháp hiện hành, nay được hiểu là bản đã sửa đổi, bổ sung năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
Hiến pháp sửa đổi có hiệu lực từ ngày nào?
Từ ngày 1/7/2025. Đây cũng là ngày chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành và các huyện, quận, thị xã cũ trên cả nước kết thúc hoạt động, nên nhiều văn bản về tổ chức bộ máy dùng chung mốc này.
Sau khi sửa Hiến pháp, Việt Nam còn mấy cấp chính quyền địa phương?
Còn hai cấp: cấp tỉnh gồm 34 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, và cấp xã gồm xã, phường, đặc khu. Mỗi cấp có hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân. Thôn, tổ dân phố không phải một cấp chính quyền.
Giấy tờ cũ ghi tên huyện có phải làm lại vì Hiến pháp đã sửa không?
Việc sửa Hiến pháp không tự làm mất giá trị giấy tờ đã cấp hợp pháp. Giấy tờ được cập nhật tên địa danh khi bạn làm thủ tục liên quan theo hướng dẫn của cơ quan quản lý từng loại. Câu hỏi giấy nào cần cập nhật, khi nào, thuộc phạm vi các văn bản chuyển tiếp từng lĩnh vực.
Muốn đọc nguyên văn phần đã sửa thì tìm ở đâu?
Bạn tra nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 trên cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật hoặc cổng thông tin chính thức của Quốc hội, Chính phủ. Nên đọc kèm văn bản hợp nhất để thấy câu chữ đầy đủ sau khi sửa.
Đặc khu trong Hiến pháp sửa đổi có phải là đặc khu kinh tế không?
Không nên đánh đồng. Đặc khu theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 là một loại đơn vị hành chính cấp xã ở hải đảo, có chính quyền địa phương như xã, phường. Còn đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt là khái niệm riêng, chỉ hình thành khi có luật hoặc nghị quyết riêng.