Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, có hiệu lực từ 1/7/2025, mỗi xã, phường, đặc khu đều có hội đồng nhân dân, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do cử tri bầu ra. Hội đồng nhân dân quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương như ngân sách, kế hoạch phát triển, bầu và giám sát uỷ ban nhân dân. Khi tầng huyện không còn, hội đồng nhân dân cấp xã trở thành nơi gần dân nhất để đưa ý kiến vào quyết định chung của địa phương.
Nhiều người chỉ biết đến uỷ ban nhân dân vì đó là nơi làm thủ tục, ít biết hội đồng nhân dân làm gì và có thể giúp gì. Bài này giải thích vai trò của hội đồng nhân dân xã, phường sau sắp xếp, chuyện đại biểu qua giai đoạn chuyển tiếp, và cách người dân gửi kiến nghị cho đúng kênh. Thông tin tính tới thời điểm viết; quy chế cụ thể của mỗi hội đồng có thể khác nhau, bạn có thể tra luật và văn bản liên quan trên cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật.
Hội đồng nhân dân xã, phường là gì và có gì mới từ 2025
Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu do cử tri ở địa phương bầu ra theo nhiệm kỳ. Hội đồng là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, còn uỷ ban nhân dân do hội đồng bầu ra, là cơ quan chấp hành của hội đồng và là cơ quan hành chính. Nói ngắn gọn: hội đồng quyết định và giám sát, uỷ ban tổ chức thực hiện.
Điểm mới thứ nhất là phạm vi. Trước đây, các vấn đề lớn của một vùng thường được quyết ở hội đồng nhân dân huyện cũ. Nay tầng đó không còn, nên hội đồng nhân dân xã quyết định trên một địa bàn rộng hơn và với nhiều nội dung hơn, nhất là những việc gắn với thẩm quyền mới mà xã nhận về.
Điểm mới thứ hai là sự đồng đều. Trước 2025, một số thành phố lớn từng thí điểm không tổ chức hội đồng nhân dân ở phường. Luật 2025 tổ chức cấp chính quyền đầy đủ, gồm cả hội đồng nhân dân, ở xã, phường và đặc khu, trừ trường hợp đặc thù do văn bản riêng quy định. Người dân sống ở phường vì vậy có một hội đồng nhân dân để gửi kiến nghị và để bầu đại biểu.
Hội đồng nhân dân cấp xã quyết những việc gì
Các nhóm việc chính, mô tả theo nghĩa phổ thông. Danh mục đầy đủ nằm trong luật và có thể được mở rộng theo phân quyền.
- Ngân sách: quyết định dự toán thu, chi ngân sách của xã, phân bổ dự toán, phê chuẩn quyết toán.
- Kế hoạch phát triển: quyết định kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội hằng năm, chủ trương đầu tư một số dự án thuộc thẩm quyền.
- Biện pháp trên địa bàn: quyết định biện pháp bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường ở phạm vi xã trong khuôn khổ pháp luật.
- Nhân sự: bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm chủ tịch, phó chủ tịch hội đồng nhân dân, chủ tịch, phó chủ tịch và các uỷ viên uỷ ban nhân dân; lấy phiếu tín nhiệm theo quy định.
- Giám sát: giám sát hoạt động của uỷ ban nhân dân, việc thi hành pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo trên địa bàn; chất vấn người đứng đầu uỷ ban và các phòng.
- Bãi bỏ văn bản trái luật: bãi bỏ quyết định trái pháp luật của uỷ ban nhân dân cùng cấp theo thẩm quyền.
Hội đồng nhân dân không giải quyết hồ sơ hành chính của từng người. Nếu bạn cần cấp giấy tờ, đăng ký, xin phép, đó là việc của uỷ ban. Hội đồng là nơi đưa những vấn đề chung, những bất cập lặp lại, những việc uỷ ban chậm giải quyết để được đem ra chất vấn và giám sát.
Đại biểu sau sắp xếp: nhiệm kỳ chuyển tiếp và nhiệm kỳ mới
Khi nhiều xã cũ nhập thành một xã mới giữa nhiệm kỳ 2021–2026, câu hỏi tự nhiên là đại biểu hội đồng nhân dân của các xã cũ, của huyện cũ đi đâu. Giai đoạn chuyển tiếp được xử lý bằng nghị quyết riêng: các đại biểu đang hoạt động ở đơn vị cũ được bố trí làm đại biểu hội đồng nhân dân của đơn vị mới cho đến hết nhiệm kỳ, nên trong năm đầu, hội đồng của một xã mới có thể đông hơn mức bình thường.
Từ nhiệm kỳ 2026–2031, hội đồng nhân dân được bầu theo đơn vị hành chính mới, với số đại biểu tính theo quy mô dân số và quy định của luật. Điều này có nghĩa là đại biểu bạn bầu đại diện cho một địa bàn rộng hơn trước, và việc tiếp xúc cử tri cũng cần được tổ chức theo cụm dân cư phù hợp.
Nếu bạn muốn biết ai là đại biểu của khu vực mình, danh sách thường được niêm yết tại trụ sở uỷ ban xã, đăng trên trang thông tin của xã hoặc của tỉnh. Mỗi đại biểu có trách nhiệm tiếp xúc cử tri, tiếp nhận và chuyển kiến nghị. Đây là kênh chính thức, ít người dùng nhưng có giá trị pháp lý rõ ràng.
Hội đồng nhân dân khác uỷ ban nhân dân ở đâu: gửi đúng nơi
Gửi nhầm nơi không làm hỏng ý kiến của bạn, nhưng thường làm chậm. Bảng giúp chọn đúng.
| Việc của bạn | Gửi tới | Vì sao |
|---|---|---|
| Cần làm giấy tờ, thủ tục hành chính | Uỷ ban nhân dân, qua trung tâm phục vụ hành chính công | Uỷ ban là cơ quan hành chính, giải quyết hồ sơ |
| Khiếu nại một quyết định hành chính cụ thể | Người đã ra quyết định, theo pháp luật khiếu nại | Hội đồng không thay uỷ ban giải quyết khiếu nại |
| Thủ tục bị trễ hẹn, bị đòi thêm giấy tờ | Kênh phản ánh, kiến nghị về thủ tục hành chính | Có cơ chế theo dõi và trả lời riêng |
| Bất cập chung ảnh hưởng nhiều người: đường hỏng, ngập, ô nhiễm | Đại biểu hội đồng nhân dân qua tiếp xúc cử tri hoặc kiến nghị bằng văn bản | Hội đồng giám sát, chất vấn, đưa vào nghị quyết |
| Góp ý dự toán ngân sách, kế hoạch đầu tư của xã | Hội đồng nhân dân, qua đại biểu hoặc khi lấy ý kiến | Hội đồng là nơi quyết định |
| Phản ánh thái độ, hành vi của cán bộ | Người đứng đầu cơ quan quản lý cán bộ đó; có thể đồng thời báo đại biểu | Kỷ luật thuộc cơ quan quản lý, hội đồng giám sát |
Một kiến nghị về việc chung, gửi qua đại biểu, sẽ được tổng hợp, chuyển tới cơ quan có trách nhiệm trả lời và thường được báo cáo lại trong kỳ họp sau. Đây là điểm mạnh của kênh hội đồng: có vòng phản hồi công khai.
Chất vấn, giám sát, lấy phiếu tín nhiệm: người dân theo dõi thế nào
Chất vấn tại kỳ họp. Đại biểu có quyền chất vấn chủ tịch uỷ ban, các thành viên uỷ ban và người đứng đầu các phòng chuyên môn. Nội dung chất vấn thường xuất phát từ kiến nghị cử tri. Nếu xã tổ chức phát thanh hoặc đăng tải kết quả kỳ họp, bạn có thể biết câu hỏi của khu vực mình đã được đặt ra hay chưa.
Giám sát chuyên đề. Hội đồng có thể chọn một vấn đề, ví dụ giả định việc giải quyết hồ sơ đất đai trễ hạn trong năm, để giám sát sâu. Kết quả giám sát kèm kiến nghị gửi tới uỷ ban và được theo dõi việc thực hiện.
Lấy phiếu tín nhiệm. Hội đồng lấy phiếu tín nhiệm với người giữ chức vụ do hội đồng bầu theo quy định. Kết quả là một tín hiệu công khai về mức độ hài lòng với người đứng đầu.
Nghị quyết về ngân sách. Dự toán và quyết toán ngân sách xã được hội đồng thông qua. Nhiều xã công khai số liệu ngân sách theo quy định; đây là nơi bạn biết khoản đầu tư cho đường, trường, trạm y tế trên địa bàn.
Báo cáo trả lời kiến nghị. Sau mỗi kỳ, cơ quan được kiến nghị phải báo cáo kết quả giải quyết. Đọc báo cáo này là cách nhanh nhất biết kiến nghị chung của thôn mình đi tới đâu.
Người dân gửi kiến nghị tới hội đồng nhân dân thế nào
Có nhiều đường; chọn đường phù hợp với mức độ gấp và tính chất việc.
- Dự hội nghị tiếp xúc cử tri do đại biểu tổ chức trước hoặc sau kỳ họp; thông báo thường qua thôn, tổ dân phố, loa phát thanh, trang thông tin của xã.
- Gửi kiến nghị bằng văn bản tới thường trực hội đồng nhân dân xã hoặc tới đại biểu phụ trách địa bàn; ghi rõ họ tên, địa chỉ, nội dung, đề nghị cụ thể.
- Gặp đại biểu tại buổi tiếp công dân của hội đồng nhân dân nếu xã có tổ chức.
- Với kiến nghị tập thể, thống nhất nội dung, cử người đại diện, có danh sách người cùng kiến nghị.
- Theo dõi trả lời: hỏi đại biểu về kết quả, xem báo cáo kết quả giải quyết kiến nghị cử tri được công bố tại kỳ họp.
Đừng gửi cùng một nội dung tới quá nhiều nơi một lúc. Gửi đúng kênh, giữ bản sao, ghi ngày gửi, rồi kiên trì theo dõi thường hiệu quả hơn.
Viết kiến nghị cho có trọng lượng
Kiến nghị được tổng hợp cùng hàng trăm ý kiến khác. Những kiến nghị được xử lý nhanh thường có các đặc điểm sau:
- Nêu một vấn đề cụ thể, có địa điểm, thời gian, số người bị ảnh hưởng. Ví dụ giả định: đoạn đường liên thôn dài khoảng một cây số ngập sâu mỗi khi mưa lớn từ đầu mùa mưa, khoảng 200 hộ đi lại khó khăn.
- Phân biệt sự việc và ý kiến; mô tả điều bạn thấy trước, đề nghị sau.
- Đề nghị rõ: muốn cơ quan nào làm gì, trong khoảng thời gian nào.
- Đính kèm ảnh, sơ đồ vị trí, chữ ký của người dân cùng kiến nghị nếu có; không cần chứng từ phức tạp.
- Lời lẽ ôn hoà, không quy kết cá nhân; kiến nghị là để giải quyết việc, không phải để tranh cãi.
Nếu vấn đề liên quan quyền lợi riêng của bạn, như một quyết định thu hồi đất, kênh kiến nghị cử tri không thay được khiếu nại theo đúng trình tự. Khi đó, hãy làm khiếu nại đúng thời hiệu, và có thể song song báo đại biểu để được giám sát.
Câu hỏi thường gặp
Phường có hội đồng nhân dân không?
Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, phường có hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân như xã và đặc khu, trừ trường hợp đặc thù do văn bản riêng quy định. Điểm này khác mô hình thí điểm trước đây ở một số thành phố lớn.
Hội đồng nhân dân xã có giải quyết hồ sơ đất đai của người dân không?
Không. Hồ sơ hành chính do uỷ ban nhân dân và cơ quan chuyên môn giải quyết. Hội đồng nhân dân quyết định các vấn đề chung, giám sát uỷ ban và có thể chất vấn khi việc giải quyết hồ sơ có bất cập lặp lại.
Đại biểu hội đồng nhân dân xã cũ còn làm đại biểu không?
Trong phần còn lại của nhiệm kỳ 2021–2026, đại biểu ở các đơn vị cũ được bố trí làm đại biểu của đơn vị mới theo nghị quyết riêng. Từ nhiệm kỳ 2026–2031, đại biểu được bầu theo đơn vị hành chính mới.
Làm sao biết đại biểu hội đồng nhân dân của khu vực mình?
Danh sách đại biểu thường được niêm yết tại trụ sở uỷ ban xã, đăng trên trang thông tin của xã hoặc tỉnh, và được thông báo khi tổ chức tiếp xúc cử tri. Bạn có thể hỏi trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố.
Kiến nghị gửi hội đồng nhân dân có bắt buộc được trả lời không?
Kiến nghị cử tri được tổng hợp và chuyển tới cơ quan có trách nhiệm; kết quả giải quyết thường được báo cáo tại kỳ họp. Bạn nên giữ bản sao và hỏi lại đại biểu nếu quá lâu không có phản hồi.
Người dân có được dự kỳ họp hội đồng nhân dân xã không?
Kỳ họp hội đồng nhân dân về nguyên tắc được tổ chức công khai, và công dân có thể được mời hoặc đăng ký dự theo quy chế của từng hội đồng, trừ phiên họp kín theo quy định. Hỏi văn phòng hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân xã để biết cách đăng ký.